هر شهروند یک خبرنگار است

هنگام وقوع حوادثی خبرساز و مهم مانند وقوع حادثه یازده سپتامبر، حوادث تروریستی لندن و طوفان سونامی، ساعت ها قبل از آنکه رسانه های متداول حتی فرصت حضور در صحنه را پیدا کنند، اولین افرادی که خبرهای مربوط را به همراه عکس ها و تصاویر ویدئویی، به جهانیان عرضه کردند، شاهدان عینی بودند. یعنی مردم و شهروندان عادی، با توجه به بودن در مکان و زمان مناسب، سریع تر از خبرنگاران حرفه ای دست به کار شدند و خود به تولید خبر و گزارش از رویداد پرداختند و نمونه ای غیرقابل انکار را در " روزنامه نگاری شهروندی" به تصویر کشیدند. مگر نه اینکه از اصول دموکراسی شنیدن دیدگاه های مختلف و پذیرش نقد است؟ روزنامه نگاری شهروندی بر مبنای مشارکت مردم، جریان یکسویه اطلاعات و نخبه گرایی در تولید محتوا را در هم می شکند و با هدف انحصارزدایی در تولید و نشر اطلاعات و اخبار، عصای دست دموکراسی می شود. در این متن سراغ فناوری های نوینی می رویم که به مردم عادی امکان داده اند که از دیوار دولت-قدرت های فراگیر و اقتدارگرا و دروازه بانی های رسانه ها عبور کنند تا از درون جامعه و همانطور که هستند، بدون ممیزی، نمونه ای از شعار " هر شهروند یک خبرنگار است" باشند.

شبکه های اجتماعی؛ پلی برای انتشار اطلاعات

روزنامه نگاری اینترنتی که با وبلاگ نویسی پا گرفت با رشد وب 2 و میکروبلاگینگ ادامه یافت. میکروبلاگینگ همان وبلاگ نویسی کوچک است که به کاربران امکان نوشتن متن‌های کوتاه و منتشر کردن آن را می دهد(اغلب ۱۴۰ حرف)، که برای نمایش عمومی یا نمایش به گروه‌های محدود که کاربر آن ها را انتخاب کرده‌است، به کار می رود. توییتر معروف ترین بلاگ سرویس دهنده در این مورد است که در ژوئیه 2006 راه اندازی شد. تعداد زیادی از شبکه های اجتماعی دیگر مانند فیس بوک، مای اسپیس، جایکو و... نیز دارای ویژگی میکروبلاگ هستند. قرار است کاربران توییتر به سوال " چه می کنید؟" پاسخ دهند؛ هرچند توییت (جواب) های کوتاه و 140 کاراکتری کاربران از پاسخ به این پرسش فراتر می رود و آنها سعی می کنند احساسات، نظرات، مطالب خواندنی و اتفاقات جالب روزمره خود را هم با یکدیگر به اشتراک بگذارند.

در رسانه های سنتی و وسایل ارتباط جمعی، گروه اندکی، اطلاعات و اخبار را بصورتی هدفمند و سازمندهی شده برای تعداد عظیمی از مردم تولید می کنند در حالی که درشبکه های اجتماعی مانند توییتر، تعداد زیادی از مردم برای گروه کثیری پیام هایی را ارسال می کنند. مردم عادی گاهی گزارشگرانی می شوند که پخش مستقیمی از فوتبال را برای شما شرح می دهند. تصور کنیدعضوی از این شبکه اجتماعی که در استادیوم حضور دارد مسابقه ای را گزارش می کند که در آن زد و خورد هم روی داده و وی بدون کوچکترین سانسوری شما را از وقایع مطلع می کند.

بامدادی در وبلاگ خود به گزارش لحظه به لحظه مناظره اوباما و مک کین به زبان فارسی توسط یکی از کاربران توییتر که توییت هایش در فرندفید پخش می شده اشاره می کند. خبرنگار اینترنتی ما این بار صدایش را بدون تشکیلات عظیم رسانه ای، نه با تلویزیون و رادیو و روزنامه بلکه تنها از طریق سایتی اجتماعی که تبدیل به خبرگزاری مردم جهان شده، منتقل می کند. و همین حادثه باعث شکل گیری اتاق پخش زنده در فرندفید می شود، جایی که "روزنامه نگاری بدون روزنامه نگار" در آن مشهود است. فرم مینیمال نویسی که در این سرویسها حاکم است؛ اطناب و درازه گویی در بیان اخبار و اطلاعات را کم می کند و پیام ها را بصورت کپسولی در اختیار مخاطب قرار می دهد.

چرا روزنامه نگاری شهروندی؟

"استیو آتینگ" در مطالعه خود به بررسی 11 سطح از روزنامه نگاری شهروندی پرداخته است؛ گزارشگری مردم در شبکه های اجتماعی را می توان در سطح هفتم که محتوایی ویرایش نشده دارد، قرار داد. یعنی هر آنچه مردم می نویسند حتی با اشتباهات املایی و محتوایی، بی واسطه، انتشار می یابد. طبق نظر آتنیگ این رویکرد ریشه در روح روزنامه نگاری شهروندی دارد: "شعار روزنامه‌نگاري شهروندي چنين است: بگذارید آنها چیزی باشند که هستند. (نویسندگان آماتور، اعضای یک اجتماع).سعی نکنید هر مشارکت کننده ای را به یک روزنامه نگار کوچک تبدیل کنید. وظیفه ما این است که چنین وب سایتی را بیشتر وقف جامعه کنیم تا روزنامه نگاری."

با وجود مزایا و اهمیت روزنامه نگاری شهروندی مانند قدرت به روزرسانی، دسترسی سریع، ارزش اکولوژیک و ارزان بودن، نمی توان تنها به آن بسنده کرد و از روزنامه نگاری حرفه ای چشم پوشید. نیویورک تایمز انتقادهایی را به این ژانر نوپا ایراد می کند: نزدیک شدن واقعیت به دروغ و شایعه پردازی. بی توجهی به سه رکن اخلاق، اقتصاد و معرفت شناسی. مطالب فاقد کیفیت و محتوا. محدوده اندک مخاطبان و جهان شمول نبودن. نقض کپی رایت. ولی با تقسیم رسانه ها به دو گروه جریان اصلی و جایگزین (آلترناتیو) و قرار گرفتن روزنامه نگاری شهروندی در زیرمجموعه روزنامه نگاری جایگزین، می توان آنها را مکمل هم در نظر گرفت. حالت ایده آل که وارد نظریه می شود، دهمین گامی است که آتینگ از آن نام می برد و هنوز به مرحله اجرا نرسیده است: یعنی یکپارچه کردن روزنامه نگاری حرفه ای و شهروندی زیر یک سقف. در حال حاضر در بهترین حالت پس از گاردین و چند رسانه دیگر که بخشی از سایت خود را به انتشار نوشته ها یا گزارشهای مخاطبان خود اختصاص دادند، سی ان ان نیز سایت مستقلی را به شهروندان روزنامه نگار اختصاص داد و به طور کلی روزنامه نگاری شهروندی هنوز در ابتدای راه است.

در همین رابطه بخوانید:

1) شهروندان و روزنامه نگاری؛ از مخاطب تا تولید کننده

2) بهره ما از تکنولوژی های جدید ارتباطی

3) هیچ وبلاگی دیگر گم نمی شود

4) یک کهشان پر از مردم